Công nghệ và phương pháp mới: Wolbachia, bả đường, thiết bị phát tán, kiểm soát di truyền…
Thông cáo ngày 8/10/2026 của hạt Hillsborough (Florida, Mỹ): trong đợt dịch sốt xuất huyết, Cơ quan Quản lý muỗi của hạt nhắc các doanh nghiệp có mặt bằng kiểm tra hẻm phía sau cửa hàng, khu bốc dỡ hàng, thùng rác lớn và kho ngoài trời để loại bỏ vật chứa nước mưa.
Hệ thống PATENTSCOPE của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố ngày 8/10/2026 đơn sáng chế quốc tế WO/2026/211873 “Air conditioning device and pest control agent module” (đơn PCT/JP2026/013521, nộp ngày 31/3/2026): thiết bị điều hòa không khí có gắn module chứa chất chống côn trùng.
Nghiên cứu đăng trên PLOS One ngày 9/10/2026 của Đại học Kế lượng Trung Quốc (China Jiliang University) và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hàng Châu xây dựng hệ thống nhận dạng muỗi bằng học sâu, kết hợp hình thái muỗi trưởng thành và bọ gậy, chạy trực tiếp trên điện thoại Android.
Báo The Times Sierra Leone đăng bài của cán bộ truyền thông giáo dục sức khỏe Bộ Y tế Sierra Leone: từ ngày 6 đến 20/10/2026, Bộ Y tế, qua Chương trình Phòng chống sốt rét quốc gia và các đối tác, triển khai 101.862 thiết bị phát tán không gian tại các chiefdom Sittia, Dema (huyện Bonthe), Yoni Mabanta và Poli (huyện Tonkolili).
Tạp chí eBioMedicine (tập 132, tháng 10/2026) đăng kết quả thứ hai của thử nghiệm ngẫu nhiên theo cụm do Viện Sức khỏe Môi trường thuộc Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore (NEA) chủ trì: các cụm dân cư được thả muỗi đực Aedes aegypti mang Wolbachia có tỷ lệ mắc sốt xuất huyết thấp hơn rõ rệt so với cụm đối chứng.
Nghiên cứu đăng trên PLOS Neglected Tropical Diseases ngày 21/9/2026 (Trường Y Đại học Indiana, Đại học Notre Dame và Đại học West Indies tại Trinidad và Tobago) thử bả đường dẫn dụ có đích (ATSB) chứa chủng nấm men biến đổi gen Sh.463 sinh phân tử RNAi, pha trong ba loại bả: nước ngọt có ga (Coca-Cola), dung dịch đường 10% và bả muỗi thương mại BaitStab.
The Daily Record (Maryland) đăng ngày 1/10/2026 bài của Washington Post: Bee Safe Mosquito Control (Silver Spring) là một trong những doanh nghiệp đầu tiên ở Mỹ bán dịch vụ thả muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia trực tiếp cho hộ gia đình. Mùa hè 2026, công ty thả 600.000 con tại 25 khu nhà ở Maryland và Washington D.C.
Tòa thị chính Anápolis (bang Goiás, Brazil) thông báo ngày 5/10/2026: thành phố bắt đầu triển khai phương pháp Wolbachia, với lễ khởi động tại Nhà hát thành phố có đại diện Bộ Y tế Brazil, Fiocruz, Wolbito do Brasil và chính quyền bang Goiás. Hơn 5.000 điểm đã được xác định để đặt hộp chứa trứng muỗi Aedes aegypti mang Wolbachia.
Bài đăng ngày 4/2/2026 trên PLOS ONE đánh giá cách quản lý nguồn ấu trùng (LSM) dùng drone chụp ảnh và mô hình AI xếp hạng nguy cơ vũng nước tại 8 tiểu khu, huyện Kwaebibirem, vùng Eastern (Ghana): số điểm nước phát hiện tăng hơn ba lần, lượng thuốc diệt ấu trùng giảm hơn 60%, nhân công giảm khoảng 50%. Số ca sốt rét ở nhóm can thiệp tương đương nhóm đối chứng.
Bài đăng ngày 30/7/2026 trên PLOS ONE: thử nghiệm ngẫu nhiên tại Tambai, miền trung Mozambique, phun IR3535 làm chất xua muỗi không gian cho 40 hộ, so với 40 hộ đối chứng. Số muỗi An. funestus cái bắt trong nhà ở nhóm phun là 765, nhóm đối chứng 1.432; trung bình mỗi hộ 18,6 so với 35,0 con. Tỷ lệ nhiễm sốt rét ở trẻ dưới 5 tuổi giảm tương tự ở cả hai nhóm.
The Guardian đăng ngày 17/9/2026 (bài của Climate Central): Khu kiểm soát muỗi và véc tơ San Gabriel Valley, phía đông Los Angeles, thả khoảng 30.000 muỗi Aedes aegypti đực mang vi khuẩn Wolbachia mỗi tuần, tổng gần nửa triệu con. Muỗi đực không đốt người; trứng của muỗi cái hoang dã giao phối với chúng không nở.
Đại học Wits đăng ngày 8/9/2026: chương trình SIT của Viện Quốc gia Bệnh truyền nhiễm (NICD) và Đại học Wits thử nghiệm 12 tuần tại Mamfene, KwaZulu-Natal, thả khoảng 50.000 muỗi đực vô sinh mỗi hai tuần. Quần thể muỗi mục tiêu giảm trong thời gian thả và tăng lại khi ngừng thả. Kết quả chưa công bố, chưa bình duyệt.
WHO Prequalification of Vector Control Products cập nhật ngày 2/6/2026 Module 5 – Long-term community studies for ITNs (bản Implementation guidance tháng 8/2025, chỉnh 2/6/2026). ITN cần chứng minh độ bền và hiệu lực côn trùng học dưới điều kiện sử dụng thực tế khoảng 36 tháng, với phân tích hóa–lý và hiệu lực bán thực địa tại các mốc 0, 12, 24 và 36 tháng.
World Mosquito Program đăng ngày 16/4/2026: dự án năm năm tại lưu vực sông Paraopeba (Minas Gerais) bắt đầu thả tại Brumadinho — đô thị đầu trong 22 đô thị dự kiến. Mục tiêu bảo vệ hơn 1,1 triệu người trên khoảng 350 km²; nhà máy Wolbachia tại Belo Horizonte (Gameleira) dự kiến sản xuất khoảng 2 triệu con/tuần cùng Fiocruz và thư ký y tế bang.
World Mosquito Program đăng ngày 17/8/2026: tại quận Comas, phía bắc Lima, Bộ Y tế Peru (MINSA) dẫn chương trình Wolbachia cùng WMP, Puerto Rico Science, Technology and Research Trust và CDC Hoa Kỳ. Peru là nước đầu tiên áp dụng đầy đủ Strategic Partnership Model của WMP. Chiến lược được MINSA cho phép bằng Nghị quyết Bộ số 485-2025-MINSA.
World Mosquito Program đăng ngày 11/8/2026: đợt thả tại thủ đô Dili đã phủ toàn bộ dân đô thị, khoảng 240.000 người trên khoảng 20 km², trong hợp tác Bộ Y tế Timor-Leste, Action on Poverty và Menzies School of Health Research, có hỗ trợ Chính phủ Australia (ANCP) và Macquarie Group Foundation.
World Mosquito Program đăng ngày 11/8/2026: muỗi Wolbachia đang được thả tại thủ đô Viêng Chăn, Oudomxay, Luang Prabang, Savannakhet và Champasak, trong hợp tác với Bộ Y tế Lào và Save the Children từ năm 2022. Hơn 1,2 triệu người được kỳ vọng được bảo vệ lâu dài khỏi sốt xuất huyết.
Ngày 13/3/2026, Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore (NEA) thông báo mở rộng Project Wolbachia – Singapore tới Bukit Panjang, Little India, Pioneer, Toa Payoh và Ang Mo Kio từ tháng 4 đến tháng 10/2026, để phủ hơn 800.000 hộ, khoảng 50% số hộ.
Ngày 30/7/2026 tại Jakarta, Bộ Y tế Indonesia và World Mosquito Program ký biên bản ghi nhớ nhằm triển khai công nghệ Wolbachia trong mục tiêu không còn ca tử vong do sốt xuất huyết vào năm 2030.
Bản tin Đơn vị Tiền đạt chuẩn sản phẩm kiểm soát véc tơ (PQT/VCP) đăng 21/7/2026 cho biết tính đến tháng 6/2026 có 85 nguồn hoạt chất thuộc 37 hoạt chất trong danh sách phù hợp quy cách WHO. Từ 30/5/2026, hồ sơ sản phẩm mới và hồ sơ thay đổi phải nộp qua cổng ePQS.
VectorIS nhắc theo CDC: muỗi đốt cả ngày lẫn đêm và đẻ trứng ở chỗ giữ nước. Việc của trẻ, cùng người lớn, là mỗi tuần đổ, chà, lật hoặc đậy lốp, xô, đồ chơi, bể, chậu chim, đĩa lót chậu và thùng rác — không tự cầm hoá chất.
Theo bài VectorIS dẫn EPA, có thể không thấy chuột trừ khi mật độ đã cao. Dấu hiệu gồm phân, tổ, bao bì bị cắn, lỗ trên tường hoặc sàn và mùi. Phòng bằng cách bịt lỗ (có thể dùng len thép), dọn chỗ làm tổ và cắt thức ăn, nước.
VectorIS tóm tắt bộ công cụ giám sát của CDC: autocidal gravid ovitrap dùng gói cỏ khô và 8–10 lít nước để thu hút muỗi cái sắp đẻ (Aedes aegypti, Ae. albopictus, Culex quinquefasciatus). Có thể để tới khoảng 2 tháng mà không cần kiểm tra liên tục.
Bồ Đào Nha thả muỗi hổ châu Á (Aedes albopictus) đực vô sinh ở khu Alvalade, Lisbon trong tháng 9/2026, là thử nghiệm thực địa đầu tiên của kỹ thuật côn trùng vô sinh tại thủ đô nước này.
SenesTech (Mỹ) thông báo đưa dòng sản phẩm kiểm soát sinh sản chuột Evolve lên kênh bán lẻ trực tuyến Grove Collaborative, mở rộng khả năng tiếp cận cho người tiêu dùng.
Tổ chức Y tế Thế giới phát hành “Operational manual on larval source management” (173 trang, ISBN 978-92-4-012321-2), hướng dẫn thực hành quản lý nguồn sinh sản ấu trùng cho cả muỗi truyền sốt rét và muỗi Aedes truyền arbovirus.
Công ty Exterminators PLC giới thiệu thế hệ thứ ba của trạm mồi mối Smart Missile, tích hợp phát hiện bằng trí tuệ nhân tạo và kết nối IoT.
Tổ chức Y tế Thế giới thông báo tiến trình đánh giá bằng chứng về phương pháp thay thế quần thể muỗi bằng Wolbachia trong phòng chống các bệnh do muỗi Aedes truyền.
Cơ quan Giám sát Y tế Quốc gia Brazil (ANVISA) đã cho phép công ty Flyttr (tên mới của Oxitec) sản xuất và bán giải pháp muỗi mang Wolbachia để dùng trong Chương trình quốc gia kiểm soát arbovirus. Theo công ty, đây là lần đầu công nghệ thay thế quần thể bằng Wolbachia được cấp phép thương mại.
Sau thí điểm thành công ở Larnaca, Síp đang xây dựng cơ sở sản xuất muỗi đực vô sinh quy mô lớn với tài trợ của IAEA, nhằm loại bỏ hoàn toàn muỗi Aedes aegypti khỏi đảo quốc này.
Nhóm nghiên cứu xây dựng quy trình dự báo và thử nghiệm các biến thể kháng gene drive, từ đó thiết kế gene drive nhắm nhiều vị trí gen ở muỗi Anopheles gambiae.
Sử dụng hai promoter dòng mầm spo11 và vasa1, nhóm nghiên cứu phát triển hệ thống tạo đời con thiên về đực và lan truyền vượt quy luật Mendel.
Thử nghiệm ngẫu nhiên theo cụm quy mô lớn với hơn 700.000 cư dân cho thấy hiệu quả bảo vệ 71–72% sau ít nhất 3 tháng can thiệp.
Chương trình Tiền đạt chuẩn sản phẩm kiểm soát véc tơ của WHO (PQT/VCP) đã đưa màn Synera DuoForte vào danh sách tiền đạt chuẩn ngày 25/2/2026. Đây là sản phẩm duy nhất được tiền đạt chuẩn trong nửa đầu năm theo bản tin tháng 7/2026.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và thành phố Graz công bố kết quả đầu tiên của nghiên cứu đánh dấu – thả – bắt lại với hơn 800.000 muỗi hổ châu Á (Aedes albopictus) đực đã được làm vô sinh bằng bức xạ.
Thử nghiệm thực địa tại 24 trại người tản cư ở Maiduguri (đông bắc Nigeria) cung cấp dữ liệu hiệu quả dịch tễ đầu tiên ở Tây Phi cho thiết bị phát tán hoạt chất xua muỗi (spatial emanator) trong bối cảnh khủng hoảng nhân đạo.
Thử nghiệm 6 tháng tại Maiduguri cho thấy trạm bả đường đặt trong và ngoài lều làm giảm rõ mật độ muỗi Anopheles và muỗi vằn hút máu trong nhà.
WHO ban hành khuyến nghị sử dụng “spatial emanators” (thiết bị xua/diệt muỗi phát tán trong không gian) và sơ tuyển hai sản phẩm đầu tiên.
